„`html
Decyzja o wyborze pierwszego saksofonu to ekscytujący, ale i nieco przytłaczający moment dla każdego aspirującego muzyka. Na rynku dominują dwa modele, które od lat cieszą się największą popularnością wśród amatorów i profesjonalistów – saksofon altowy i saksofon tenorowy. Oba instrumenty oferują unikalne brzmienie i charakterystykę, które wpływają na sposób gry, repertuar oraz komfort użytkowania. Zrozumienie kluczowych różnic między nimi jest pierwszym krokiem do podjęcia świadomej decyzji, która będzie satysfakcjonująca przez lata nauki i rozwoju muzycznego. Rozważając, jaki saksofon tenorowy czy altowy będzie najlepszym wyborem, warto przyjrzeć się nie tylko ich fizycznym wymiarom i wadze, ale także specyfice dźwięku, zakresowi zastosowań w różnych gatunkach muzycznych oraz wymaganiom technicznym stawianym przed grającym.
Saksofon altowy jest często rekomendowany jako pierwszy instrument dla młodszych uczniów lub osób o drobniejszej budowie ciała. Jego mniejsze rozmiary i mniejsza waga sprawiają, że jest on łatwiejszy do opanowania fizycznie. Dźwięk saksofonu altowego jest jaśniejszy, bardziej śpiewny i często kojarzony z melodyjnością. Z kolei saksofon tenorowy, choć większy i cięższy, oferuje głębsze, bardziej rezonujące brzmienie, które doskonale sprawdza się w solówkach i nadaje potężny fundament w sekcjach dętych. Ta fundamentalna różnica w charakterze dźwięku może przesądzić o wyborze w zależności od preferowanego gatunku muzycznego czy roli, jaką chcemy pełnić w zespole. Zanim zdecydujemy, jaki saksofon tenorowy czy altowy wybrać, warto posłuchać przykładów ich brzmienia w różnych kontekstach muzycznych.
Ważnym aspektem jest również ergonomia i wygoda gry. Mniejszy saksofon altowy może być bardziej komfortowy dla osób z krótszymi palcami, podczas gdy większy saksofon tenorowy wymaga nieco większego rozstawu rąk. Kwestia ta jest szczególnie istotna dla dzieci i młodzieży, dla których odpowiednie dopasowanie instrumentu ma kluczowe znaczenie dla postępów i uniknięcia kontuzji. Nie można również zapominać o cenie i dostępności akcesoriów. Oba typy saksofonów są powszechnie dostępne, jednak akcesoria do saksofonu altowego mogą być nieco tańsze i łatwiejsze do znalezienia. Ostateczna decyzja powinna być jednak podyktowana przede wszystkim pasją i tym, który instrument bardziej rezonuje z przyszłym muzykiem na poziomie emocjonalnym i dźwiękowym.
Kluczowe różnice pomiędzy saksofonem altowym a tenorowym
Główną i najbardziej oczywistą różnicą między saksofonem altowym a tenorowym są ich wymiary fizyczne. Saksofon altowy jest mniejszy i lżejszy, co przekłada się na łatwiejsze operowanie nim, zwłaszcza dla młodszych muzyków lub osób o mniejszych dłoniach. Jego długość zazwyczaj wynosi około 65-70 cm, podczas gdy saksofon tenorowy jest wyraźnie większy, mierząc około 75-80 cm. Ta różnica w wielkości ma bezpośredni wpływ na rozstaw klap i siłę potrzebną do ich naciśnięcia, co może być istotnym czynnikiem dla komfortu gry. Waga saksofonu tenorowego jest również zauważalnie większa, co wymaga lepszej postawy i siły ramion, aby utrzymać instrument przez dłuższy czas.
Kolejnym fundamentalnym aspektem jest strój instrumentu. Saksofon altowy jest strojem w Es (E flat), co oznacza, że dźwięk brzmi o sekstę wielką niżej niż zapis nutowy. Z kolei saksofon tenorowy jest strojem w B (B flat), a jego dźwięk brzmi o nonę wielką niżej niż zapis nutowy. Ta różnica w stroju wpływa na sposób czytania nut i transponowania, co jest kluczowe przy grze w zespołach z innymi instrumentami. Muzycy grający na saksofonie altowym często odnajdują się w muzyce klasycznej, jazzowej, popowej i rozrywkowej, gdzie jego jaśniejszy ton świetnie się komponuje. Saksofon tenorowy króluje w bluesie, jazzie (szczególnie w big bandach i jako instrument solowy) oraz w muzyce rockowej i funkowej, gdzie jego potężne, pełne brzmienie jest nieocenione.
Barwa dźwięku to kolejny kluczowy element odróżniający te dwa instrumenty. Saksofon altowy charakteryzuje się jaśniejszym, bardziej śpiewnym i często lekko „krzykliwym” tonem, który jest bardzo wyrazisty i łatwo przebija się przez inne instrumenty. Jest to barwa często kojarzona z lirycznością i emocjonalnością. Saksofon tenorowy natomiast oferuje głębsze, cieplejsze i bardziej „mięsiste” brzmienie, które jest bogate w harmoniczne i ma dużą siłę rezonansu. Jego dźwięk jest często postrzegany jako bardziej męski i potężny, idealny do budowania napięcia i wyrażania silnych emocji. Wybierając, jaki saksofon tenorowy czy altowy lepiej pasuje do Twojej wizji muzycznej, warto zastanowić się nad preferowaną barwą i jej rolą w muzyce, którą chcesz tworzyć.
Technika gry również może się nieco różnić. Ze względu na mniejszą menzurę i lżejszą konstrukcję, saksofon altowy może być łatwiejszy do opanowania w zakresie szybkości palcowania i precyzji. Saksofon tenorowy, ze względu na większe interwały między klapami i większą masę, może wymagać nieco większej siły i precyzji w ruchach palców. Jednak te różnice są subtelne i z czasem, przy regularnych ćwiczeniach, większość muzyków jest w stanie komfortowo grać na obu typach saksofonów. Kluczowe jest, aby wybrać instrument, który początkowo nie będzie stanowił bariery technicznej, a pozwoli skupić się na rozwoju muzykalności i intonacji.
Jaki saksofon altowy jest najlepszy dla początkujących muzyków?
Dla wielu początkujących muzyków, zwłaszcza tych młodszych lub o drobniejszej budowie ciała, saksofon altowy stanowi naturalny wybór. Jego kompaktowe rozmiary i mniejsza waga sprawiają, że jest on znacznie łatwiejszy do trzymania przez dłuższy czas bez odczuwania zmęczenia. Mniejszy rozstaw klap ułatwia również objęcie ich przez mniejsze dłonie, co jest kluczowe dla prawidłowego ułożenia palców i uniknięcia napięć. Ergonomia saksofonu altowego jest często lepiej dopasowana do potrzeb dzieci i młodzieży, co pozwala im skupić się na nauce podstaw, takich jak prawidłowa postawa, embouchure (układ ust), oddech i technika palcowania, zamiast walczyć z fizycznymi ograniczeniami instrumentu.
Jasna i melodyjna barwa dźwięku saksofonu altowego jest również bardzo atrakcyjna dla początkujących. Dźwięk ten jest często łatwiejszy do uzyskania i kontrolowania niż głębsze brzmienie saksofonu tenorowego. Ponadto, szeroki repertuar muzyki, w której saksofon altowy odgrywa kluczową rolę, od muzyki klasycznej po pop i jazz, daje początkującym szerokie pole do eksploracji i rozwoju. Wiele znanych utworów i aranżacji jest napisanych z myślą o saksofonie altowym, co ułatwia znalezienie materiału do ćwiczeń i inspiracji. Uczący się na saksofonie altowym często szybciej odnajdują radość z tworzenia pięknych melodii, co jest niezwykle motywujące w początkowej fazie nauki.
Wybierając pierwszy saksofon altowy, warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych czynników. Po pierwsze, jakość wykonania jest niezwykle ważna. Instrumenty renomowanych producentów, nawet te z niższej półki cenowej, zazwyczaj oferują lepszą intonację, stabilność stroju i trwałość. Warto zainwestować w instrument, który będzie dobrze stroił i nie będzie sprawiał problemów technicznych, ponieważ usterki mogą szybko zniechęcić do nauki. Po drugie, warto skonsultować się z nauczycielem muzyki lub doświadczonym saksofonistą, którzy mogą pomóc w wyborze konkretnego modelu. Często polecane marki dla początkujących to Yamaha, Jupiter, Selmer (choć te mogą być droższe) czy Conn-Selmer.
Dostępność akcesoriów również odgrywa rolę. Płytki (ligatury), stroiki, futerały i preparaty do czyszczenia do saksofonu altowego są powszechnie dostępne i zazwyczaj tańsze niż te przeznaczone do saksofonu tenorowego. To sprawia, że utrzymanie instrumentu w dobrym stanie jest łatwiejsze i mniej kosztowne. Podsumowując, jeśli zastanawiamy się, jaki saksofon tenorowy czy altowy będzie najlepszy dla początkującego, saksofon altowy zazwyczaj wygrywa ze względu na swoją ergonomię, łatwość wydobycia dźwięku, wszechstronność repertuarową i przystępność cenową. Pozwala on zbudować solidne fundamenty techniczne i muzyczne, które będą procentować na dalszych etapach rozwoju.
Kiedy saksofon tenorowy jest lepszym wyborem dla muzyka?
Decyzja o wyborze saksofonu tenorowego jako pierwszego instrumentu lub jako kolejnego etapu rozwoju muzycznego często wynika z głębokiej fascynacji jego charakterystycznym, potężnym brzmieniem. Saksofon tenorowy, z jego głębokim, ciepłym i rezonującym tonem, od wieków stanowi serce wielu gatunków muzycznych, takich jak jazz, blues, funk czy rock. Jeśli aspirujący muzyk marzy o graniu energetycznych solówek, budowaniu potężnego fundamentu w sekcji dętej, czy wydobywaniu z instrumentu bogatych, emocjonalnych fraz, saksofon tenorowy może okazać się idealnym wyborem. Jego dźwięk ma unikalną zdolność do wypełniania przestrzeni i przyciągania uwagi słuchacza, co czyni go ulubionym instrumentem wielu legendarnych muzyków.
Wybór saksofonu tenorowego jest również często podyktowany preferowanym repertuarem muzycznym. Gatunki takie jak big band jazz, gdzie saksofon tenorowy pełni kluczową rolę w sekcji, czy tradycyjny blues, gdzie jego melancholijne brzmienie potrafi wzruszyć do głębi, naturalnie kierują uwagę w stronę tego instrumentu. Nawet w muzyce popularnej i rockowej, saksofon tenorowy często pojawia się w charakterystycznych, zapadających w pamięć solo lub riffach, dodając utworom energii i wyrazistości. Jeśli Twoje muzyczne inspiracje czerpią z dokonań takich mistrzów jak John Coltrane, Sonny Rollins, czy Stan Getz, to saksofon tenorowy jest instrumentem, który pozwoli Ci zbliżyć się do ich brzmienia i stylu gry.
Chociaż saksofon tenorowy jest większy i cięższy od altowego, nie powinno to stanowić przeszkody dla determinowanego muzyka. Wiele osób, nawet o niższym wzroście, z powodzeniem gra na saksofonie tenorowym, rozwijając odpowiednią technikę trzymania instrumentu i wzmacniając mięśnie posturalne. Z biegiem czasu, nauka prawidłowej postawy i techniki oddechowej pozwala na komfortowe i długotrwałe granie. Warto jednak pamiętać, że dla bardzo młodych dzieci lub osób z wyraźnymi ograniczeniami fizycznymi, saksofon altowy może być bardziej odpowiednim punktem wyjścia. Jednak dla osób, które czują silne przyciąganie do brzmienia saksofonu tenorowego i są gotowe podjąć wyzwanie, jest to instrument, który może przynieść ogromną satysfakcję.
Podczas wyboru saksofonu tenorowego, podobnie jak w przypadku altowego, kluczowa jest jakość wykonania. Dobrze wykonany instrument zapewni lepszą intonację, stabilność stroju i łatwość wydobycia dźwięku. Warto rozważyć modele renomowanych producentów, takich jak Yamaha (seria YTS), Yanagisawa, Selmer, czy P. Mauriat. Choć mogą być droższe, inwestycja w dobry instrument od samego początku jest zazwyczaj bardziej opłacalna w dłuższej perspektywie. Warto również pamiętać o akcesoriach – stroiki do saksofonu tenorowego są zazwyczaj nieco droższe i trudniej dostępne niż do altowego, ale jest to niewielka cena za unikalne brzmienie, jakie oferuje ten instrument. Ostateczna decyzja, czy wybrać saksofon tenorowy, czy altowy, powinna być świadomym wyborem opartym na preferencjach muzycznych, celach i możliwościach fizycznych.
Wpływ rozmiaru i wagi na komfort gry na saksofonie
Rozmiar i waga saksofonu mają fundamentalne znaczenie dla komfortu gry, a różnice między saksofonem altowym a tenorowym w tym zakresie są znaczące. Saksofon altowy, ze swoimi kompaktowymi wymiarami i mniejszą wagą, jest zazwyczaj łatwiejszy do opanowania przez osoby o drobniejszej budowie ciała, dzieci i młodzież. Jego długość około 65-70 cm i waga, która rzadko przekracza 2-2,5 kg, pozwalają na swobodne operowanie instrumentem bez nadmiernego obciążenia ramion i pleców. Mniejszy rozstaw klap ułatwia również objęcie ich przez mniejsze dłonie, co jest kluczowe dla prawidłowego ułożenia palców i uniknięcia napięć mięśniowych, które mogą prowadzić do kontuzji i utrudniać naukę.
Z kolei saksofon tenorowy jest wyraźnie większy i cięższy. Jego długość sięga około 75-80 cm, a waga może wynosić od 3 do nawet 4 kg. Ta różnica w wadze wymaga od grającego większej siły fizycznej i lepszej postawy, aby utrzymać instrument w stabilnej pozycji przez dłuższy czas. Dłuższe ramiona instrumentu oznaczają również większy rozstaw klap, co może być wyzwaniem dla osób z krótkimi palcami lub ograniczoną mobilnością w stawach palców. Jednakże, dla wielu muzyków, te fizyczne wyzwania są rekompensowane przez bogactwo i moc brzmienia saksofonu tenorowego. Ważne jest, aby pamiętać, że odpowiedni pasek podtrzymujący saksofon może znacząco zmniejszyć obciążenie ramion i pleców, poprawiając komfort gry na obu typach instrumentów.
Ergonomia instrumentu to nie tylko jego wielkość i waga, ale także sposób rozmieszczenia klap i ich czułość. Producenci saksofonów starają się optymalizować ergonomię, aby gra była jak najbardziej intuicyjna i komfortowa. Jednakże, nawet w obrębie jednego typu saksofonu (np. altowego), mogą występować subtelne różnice w układzie klap, które mogą lepiej lub gorzej pasować do indywidualnej anatomii dłoni i palców muzyka. Dlatego też, jeśli to możliwe, warto przed zakupem instrumentu przymierzyć się do niego, aby ocenić, jak układa się w dłoniach i czy ruchy palców są płynne i naturalne.
Wybierając, jaki saksofon tenorowy czy altowy będzie najlepszy dla danej osoby, należy wziąć pod uwagę jej wiek, budowę ciała, siłę fizyczną i ewentualne problemy z układem ruchu. Dla dzieci i osób o drobnej posturze, saksofon altowy jest zazwyczaj bezpieczniejszym i bardziej komfortowym wyborem na początek. Pozwala on na bezproblemowe opanowanie podstaw techniki gry, zanim ewentualnie przejdzie się na większy instrument. Osoby dorosłe, o przeciętnej lub większej budowie ciała, które nie mają problemów z utrzymaniem równowagi i siłą ramion, mogą równie dobrze zacząć od saksofonu tenorowego, jeśli to właśnie jego brzmienie bardziej ich pociąga. Kluczowe jest, aby instrument nie stanowił fizycznej bariery dla nauki i rozwoju muzycznego.
Jaki rodzaj muzyki najlepiej pasuje do saksofonu altowego?
Saksofon altowy, ze swoim jasnym, śpiewnym i wyrazistym brzmieniem, odnalazł swoje miejsce w niezwykle szerokim spektrum gatunków muzycznych, co czyni go niezwykle wszechstronnym instrumentem. W muzyce klasycznej, saksofon altowy jest ceniony za swoją zdolność do tworzenia pięknych, lirycznych melodii, a także za możliwość uzyskania potężnego, dramatycznego dźwięku w orkiestrach dętych i zespołach kameralnych. Wiele kompozycji współczesnych kompozytorów zawiera partie napisane specjalnie z myślą o saksofonie altowym, doceniając jego unikalną barwę i szerokie możliwości ekspresyjne. Jego wszechstronność sprawia, że jest on często wybierany do wykonywania zarówno utworów solowych, jak i kameralnych.
W świecie jazzu, saksofon altowy jest jednym z filarów gatunku. Jego charakterystyczne brzmienie, które może być zarówno melancholijne i introspektywne, jak i radosne i energiczne, doskonale nadaje się do improwizacji. Legendarni saksofoniści altowi, tacy jak Charlie Parker, Cannonball Adderley czy Ornette Coleman, zdefiniowali brzmienie tego instrumentu w jazzie, inspirując kolejne pokolenia muzyków. Saksofon altowy świetnie sprawdza się zarówno w rolach solowych, gdzie może błyszczeć w wirtuozowskich popisach, jak i w sekcjach dętych, gdzie jego jasny ton doskonale komponuje się z innymi instrumentami, tworząc bogate harmonie i rytmiczne pulsacje.
Muzyka popularna, pop i rock również często korzystają z uroków saksofonu altowego. Jego zdolność do dodawania utworom melodyjności, energii i wyrazistości sprawia, że jest on chętnie wykorzystywany w aranżacjach. Niezależnie od tego, czy ma to być krótkie, chwytliwe solo, czy subtelne podkreślenie linii melodycznej, saksofon altowy potrafi wzbogacić brzmienie utworu. Jego stosunkowo łatwe do uzyskania brzmienie sprawia, że jest on również popularnym wyborem wśród początkujących muzyków, którzy chcą szybko zacząć grać swoje ulubione piosenki.
Warto również wspomnieć o jego roli w muzyce filmowej i ilustracyjnej, gdzie jego wszechstronność pozwala na tworzenie różnorodnych nastrojów – od nostalgicznych i romantycznych, po dynamiczne i pełne napięcia. Zastanawiając się, jaki saksofon tenorowy czy altowy lepiej sprawdzi się w konkretnym gatunku muzycznym, warto wziąć pod uwagę, że saksofon altowy jest niezastąpiony w muzyce wymagającej jasnej, melodyjnej i ekspresyjnej linii melodycznej. Jego zdolność do adaptacji sprawia, że jest on doskonałym wyborem dla muzyków eksplorujących różnorodne style i szukających instrumentu, który pozwoli im wyrazić szerokie spektrum emocji.
Wybór odpowiedniego stroju instrumentu dla saksofonisty
Wybór odpowiedniego stroju instrumentu jest kluczową decyzją dla każdego saksofonisty, wpływającą nie tylko na brzmienie, ale także na sposób czytania nut i współpracę z innymi muzykami. Dwa najpopularniejsze stroje saksofonów to Es (E flat) dla saksofonu altowego i B (B flat) dla saksofonu tenorowego. Zrozumienie tych różnic jest niezbędne, aby świadomie podjąć decyzję, jaki saksofon tenorowy czy altowy najlepiej odpowiada indywidualnym potrzebom i celom muzycznym. Strój instrumentu określa, jaki dźwięk fizycznie wydobywa instrument w porównaniu do dźwięku zapisanego na pięciolinii. Jest to fundamentalna koncepcja w muzyce transponującej, do której należą wszystkie saksofony.
Saksofon altowy jest strojem w Es. Oznacza to, że gdy na saksofonie altowym gramy zapisany dźwięk C, faktycznie słyszymy dźwięk A. Różnica między zapisanym dźwiękiem a dźwiękiem brzmiącym wynosi sekstę wielką w dół. Ta cecha sprawia, że saksofon altowy jest często preferowany przez początkujących, ponieważ zapis nutowy dla niego jest stosunkowo prosty, a jego jasna barwa jest łatwiejsza do uzyskania. Wiele podręczników i materiałów edukacyjnych dla początkujących jest pisanych z myślą o saksofonie altowym, co ułatwia naukę.
Saksofon tenorowy jest strojem w B. Gdy na saksofonie tenorowym gramy zapisany dźwięk C, faktycznie słyszymy dźwięk B. Różnica między zapisanym dźwiękiem a dźwiękiem brzmiącym wynosi nonę wielką w dół (czyli oktawę i sekundę wielką w dół). Ten większy interwał transpozycji może wymagać od muzyka nieco więcej praktyki w czytaniu nut, zwłaszcza przy współpracy z instrumentami nie transponującymi lub transponującymi w inny sposób. Jednak głębokie, rezonujące brzmienie saksofonu tenorowego jest nieocenione w wielu gatunkach muzycznych, a jego popularność w jazzie i bluesie świadczy o jego wyjątkowych walorach artystycznych.
Istnieją również inne stroje saksofonów, takie jak sopranowy (B lub C), barytonowy (Es) czy basowy (B), ale altowy i tenorowy są zdecydowanie najczęściej wybieranymi instrumentami, szczególnie przez osoby rozpoczynające swoją przygodę z saksofonem. Wybór między saksofonem altowym a tenorowym pod kątem stroju powinien uwzględniać również rodzaj muzyki, którą chcemy grać, oraz instrumenty, z którymi będziemy najczęściej współpracować. Na przykład, w big bandach jazzowych, gdzie często występują zarówno saksofony altowe, jak i tenorowe, muzycy muszą być zaznajomieni z transpozycją dla swoich instrumentów. Zrozumienie różnic w stroju jest kluczowe dla efektywnej komunikacji muzycznej i harmonijnej współpracy w zespole.
Praktyczne aspekty nauki gry na saksofonie tenorowym czy altowym
Niezależnie od tego, czy wybór padnie na saksofon tenorowy, czy altowy, nauka gry na instrumencie dętym wymaga systematyczności, cierpliwości i odpowiedniego podejścia. Pierwszym krokiem jest znalezienie kompetentnego nauczyciela, który nie tylko przekaże wiedzę teoretyczną i praktyczną, ale także pomoże w doborze odpowiedniego instrumentu i dbałości o prawidłową technikę od samego początku. Nauczyciel będzie w stanie ocenić, jaki saksofon tenorowy czy altowy lepiej pasuje do indywidualnych predyspozycji ucznia, uwzględniając jego wiek, budowę ciała i cele muzyczne. Konsultacja z profesjonalistą jest nieoceniona w kontekście unikania błędów, które mogą utrudniać dalszy rozwój.
Kluczowym elementem nauki jest regularne ćwiczenie. Zaleca się codzienne sesje ćwiczeniowe, nawet jeśli są krótkie. Ważne jest, aby ćwiczenia były zróżnicowane i obejmowały elementy techniczne, takie jak ćwiczenia oddechowe, artykulacyjne, technika palcowania, a także pracę nad intonacją i dynamiką. Dla saksofonu altowego, ze względu na jego łatwiejszą obsługę, początkujący mogą szybciej osiągnąć satysfakcję z wydobywania czystego dźwięku i grania prostych melodii. Saksofon tenorowy, choć wymaga nieco więcej siły i precyzji, nagradza cierpliwego ucznia głębokim, bogatym brzmieniem, które jest niezwykle satysfakcjonujące.
Ważnym aspektem praktycznym jest również dbanie o instrument. Regularne czyszczenie, konserwacja i wymiana akcesoriów, takich jak stroiki, są niezbędne do utrzymania instrumentu w dobrym stanie technicznym i zapewnienia optymalnej jakości dźwięku. Stroiki dobiera się do indywidualnych preferencji i stylu gry, a ich wybór może mieć znaczący wpływ na brzmienie i łatwość wydobycia dźwięku. Dla saksofonu altowego i tenorowego dostępne są różne rodzaje i twardości stroików, co pozwala na eksperymentowanie i znalezienie najlepszego dopasowania.
Oprócz indywidualnych ćwiczeń, bardzo cenne jest również uczestnictwo w zespołach muzycznych, takich jak orkiestry dęte, big bandy czy zespoły jazzowe. Gra w zespole rozwija umiejętność słuchania, współpracy i adaptacji do muzycznego kontekstu. Umożliwia także zastosowanie zdobytej wiedzy teoretycznej i praktycznej w praktyce, co jest niezwykle motywujące. Niezależnie od tego, czy zdecydujesz się na saksofon tenorowy, czy altowy, kluczem do sukcesu jest pasja, zaangażowanie i konsekwencja w nauce. Oba instrumenty oferują bogactwo możliwości muzycznych i mogą przynieść ogromną radość z tworzenia muzyki, jeśli tylko podejdziemy do nauki z odpowiednim nastawieniem.
„`
